عربی دبیرستان و نکات کنکوری

عربی جامع دبیرستان

درباره من
دبیر عربی دبیرستان ،دارای 19 سال سابقه تدریس عربی دبیرستان و کلاسهای کنکور-سرگروه عربی دبیرستان از سال 1390 تا کنون-تلمّذ در محضر بزرگترین اساتید ادبیات عرب ایران:دکتر حسن وحید -دکتر نادر نظام طهرانی-دکتر عدنان طهماسبی-دکتر عناد (عراقی)-دکتر مصطفوی و...
جستجو در وبلاگ
نویسنده :حسن شیرزاد
تاریخ: یکشنبه 3 آبان 1394 08:27 ب.ظ

تعریف اعراب

کلمات هنگامی که در جمله قرار می گیرند نقشی پیدا می کنند. این نقش را با علامت های خاصی نشان می دهند. که به آن اعراب می گویند.(حرکت حرف آخر کلمه)

انواع اعراب

1.       ظاهری : این نوع اعراب برای کلمات معرب است. و با علامت های (ــَــًـِــٍـُــٌ)نشان داده می شوند.

معرب به کلماتی گفته می شود که حرکت حرف آخر آن ها با توجه به موقعیت کلمه تغییر می کند.

2.       محلی : این نوع اعراب برای کلمات مبنی است. و در واقع هیچ علامتی وجود ندارد.

3.       تقدیری : این نوع اعراب برای کلمات معربی است که به دلایلی نمی توانند علامت اعراب بپذیرند.

اعراب ظاهری: اصلی و فرعی

         1-  ظاهری اصلی :اصل این است که کلمه در حالت رفع (-ُ –ٌ ) نصب(-َ –ً ) جر (-ِ –ٍ) جزم    ْ  : بگیرد  

          اعراب ظاهری اصلی

به اعرابی كه در آن علامت های اصلی اعراب كه نشان دهنده ی نقش كلمه می باشند در آخر کلمه ظاهر شود ،اعراب ظاهری اصلی می گویند.

  در سه جمله ی زیر كلمه شجرة نقش ها و اعراب متفاوتی را دارد.

 الشجرةُ باسقة                      مبتدا و مرفوع
غرسَ الفلاحُ الشجرةَ             مفعول به و منصوب
العصفورُ علی الشجرةِ            مجرور بحرف جر 
 علامت های اعراب‌، متناسب با نقش كلمه شجرة در آخر آن ظاهر شده است. پس اعراب شجرة ظاهری اصلیاست
 

                                                     اعراب ظاهری فرعی:

2- اعراب ظاهری فرعی: هر كدام از علامت های اصلی  اعراب  برای خود   جانشین   و   علامت فرعی بخصوصی دارد. به عبارت دیگر برخی از اسم های معرب به جای علامت های اصلی اعراب، علامت های دیگری می گیرند كه به آنها  

«علامت های فرعی اعراب»  گفته می شود.

         اعراب ظاهری فرعی:اسم مثنی -جمع مذکرسالم - اسماء خمسه - جمع مونث سالم -  غیر منصرف     

اعراب فرعی:

الف:جانشینی حرف به جای حرکت:

1- اسم مثنی       2- جمع مذکر سالم          3- اسماء خمسه        

ب:جانشینی حرکت به جای حرکت:

1- جمع مونث سالم       2- غیر منصرف یا ممنوع من الصرف           

 دسته ی اول :جانشینی حرف به جای حرکت

1 – اسم مثنی : مثنی با دو علامت «انِ – ینِ » ساخته می شود.  مانند المسافرانِ، المسافرینِ به معنای دو مسافر. هر گاه اسمی مثنی شود : «الف» : نشانه رفع  و«یاء» : نشانه نصب و جر می باشد.  

مثال: الطفلان  ضاحکان (الف در طفلان و ضاحکان نشانه رفع است)

    مبتدا و مرفوع با الف/ خبر و مرفوع با الف

     رایتُ    الطفلینِ  (یاء در طفلین نشانه نصب است)             مفعول به و منصوب با ی فرعی

     السلام علی الامامینِ (ی نشانه مجرور بودن است)                   مجرور بحرف جر با ی فرعی

2 – اسم جمع مذكر سالم :جمع مذكر سالم با دو علامت (ونَ ، ینَ) ساخته می شود  مانند المُجاهدونَ  - لمجاهدینَ

واو در (ون) نشانه رفع، یاء در (ینَ) نشانه نصب و جر آن است.
المومنون اخوة :مومنون مبتدا و مرفوع است علامت رفع واو بجای –ُ

رایتُ المومنینَ : مومنین منصوب است با یاء بجای -َ

سلّمتُ علی المومنینَ : مومنین مجرور است با یاء بجای -ِ

تذکر:اسم مثنی و جمع مذکر سالم در حالت مضاف، نون خود را از دست می دهد:

مثال: خرج طالبوالمدرسة الی بیوتهم (در اصل طالبون المدرسة بوده)

                   فاعل و مرفوع علامت رفع واو بجای -ُ

       ساعد مظلومی العالم (در اصل مظلومین العالم بوده  که در حالت اضافه نون خود را از دست داد)

                  مفعول و منصوب علامت نصب یاء بجای –َ(اعراب ظاهری فرعی)

                 تذکر مهم:گاهی« ین »در آخر اسم نشانه ی جمع مذکر نیست برخی از این قبیل کلمات عبارتند از:شیاطین – میادین- مضامین-قوانین-مساکین – بساتین –مسکین

3-اسماء خمسه: اسماء خمسة پنج اسم هستند که شامل (أب، اخ، حم، فم، ذو) می باشند. اعراب آن به این صورت می باشد:

اعراب اسماءخمسه:     در ادامه مطلب

 اسماء خمسه اگر مضاف نباشند دارای اعراب اصلی هستند، یعنی رفع آنها با ضمه ، نصب آنها با فتحه، و جر آنها با کسره می باشد.
 
اگر این اسامی به یاء متکلم وحده اضافه شوند ، اعراب آنها تقدیری است.
و در صورتی که مضاف به غیر یاء متکلم باشند، اعراب آنها فرعی است به این صورت که : نصب آنها با الف/ و جر آنها با یاء / ورفع آنها با واو می باشد.

إعرابها :تُعْرَبُ هذهِ الأسماءُ – فی حالات خاصة – بالحروف لا بالحركات :

رفع: با (و) می باشد:

أبو علیٍّ صاحبُ أشهرمکتبة للكتبِ والصُّحفِ فی ایرانَ .

یَعْمَلُ أخو الفتاةِ فی التجارةِ .حمو هیفاءَ وحماتُها متقاعدان .یخلو فوكَ من الأسنانِ الصناعیةِ . الطبیبُ ذو الاختصاص یُجیدُ اختصاصَهُ .

نصب: با (ا) می باشد :

شاوِرْ أباك فی الأمور المهمة .لَعلَّ أخاك یَعْلَمُ الأمرَ .أحبِبْ حماكَ .جَنّبْ فاك قولَ السوء .ساعِدْ ذا الحاجةِ الملهوفَ .

*  جر: با (یـ) می باشد ، مثل :

صِلْ أصدقاءَ أبیكَ .أرسلتُ رسالةً الكترونیةً إلى أخیكَ .تعتمِدُ الموظفةُ على حمیها فی العنایةِ بأطفالِها .أنت قلتَ هذا بملءِفیك .

لا تعتمِدْ فی تصلیح سیارتك على میكانیكیٍ غیرِ ذی خبرة .أبو علیٍّ صاحبُ أشهرِ مکتبة للكتبِ والصُّحفِ فی ایرانَ .

أبو : مبتدأ مرفوع علامته الواو ، لأنه من الأسماء الخمسة ، وهو مضاف .

علی : مضاف إلیه مجرور علامته تنوین الكسر .

صاحب : خبر مرفوع علامته الضمة ، وهو مضاف .

أشهر : مضاف إلیه مجرور علامته الكسرة ، وهو مضاف .

مکتبة : مضاف إلیه مجرور علامته تنوین الكسر .

ایران : اسم مجرور علامته الفتحة ، لأنه ممنوع من الصرف .

ذُو 

ذُو مثنَّاهُ ذَوَانِ ج ذَوُون : اسم است به معناى دارنده ، و اعراب آن مانند اعراب اسمهاى پنجگانه است ؛ « ذُو عَقْلٍ »: باهوش ، خردمند ؛ « ذُو شَأنٍ »: با اهمیت ، صاحب قدر و منزلت ؛ « ذُو القُرْبى »: خویشاوندان نزدیك ؛ « ذو مالٍ »: توانگر ، پولدار ؛ « ذَوُو الشّأنِ »: اشخاص با نفوذ ، اولیاء امر

ذوهمیشه مضاف است وبه یکی از این سه شکل دیده می شود:(ذو)(در حالت رفع)،(ذی)(در حالت جر) و (ذا)(درحالت نصب.

حَمُو مثنّاه حَمَوَانِ ، ج أَحْمَاء [ حمو ]: پدر شوهر یا پدر زن . این واژه از اسماء خمسه است و اعراب آن در حال رفع با واو و در حال نصب با الف و در حال جر با یاء است و همواره مضاف مى باشد مانند ( هذا حَمُوهُ و رَأَیْتُ حَمَاهُ و مَرَرْتُ بِحَمیِهِ ).

*
بر خلاف (اخ و اب)اعراب(ذو،ذا،ذی همیشه فرعی است زیرا هرگز(ی) نمیگیرد و همیشه مضاف الیه دارد.

 

دسته ی دوم: جانشینی حرکت به جای حرکت

                                            1-جمع مونث سالم:

جمع مؤنث سالم : جمع مؤنث سالم نیز از اسم هایی است كه اعراب فرعی دارد.به اعراب آن در حالت های مختلف توجه نمایید.

جاءت المعلماتُ  :    فاعل و مرفوع با –ُ ( اعراب ظاهری اصلی)

رایت المعلماتِ    :   مفعول و منصوب با -ِ به جای –َ  (اعراب ظاهری فرعی)

سلمت علی المعلماتِ : مجرور بحرف جر با-ِ (اعراب ظاهری اصلی)

   بنا براین جمع مؤنث سالم   فقط در حالت نصب اعراب فرعی دارد.


تذکر مهم:  برخی از کلمات به« ات» ختم می شوند که نشانه ی جمع مونث سالم نیست، بنا براین دقت شود که این دسته از کلمات در هر سه حالت، اعرابشان ظاهری اصلی است برخی از این کلمات عبارتند از: ابیات – اصوات-اموات ...            مثال: سمعت اصواتاً من القرآن .

            مفعول و منصوب با فتحه اعراب ظاهری اصلی       

                                          2-غیر منصرف(ممنوع من الصرف)

به موارد زیر توجه کنید:

1-     علم مؤنث : فاطمه، حمزة : «السلامُ علی فاطمةَ »

2-      علم غیرعربی : یوسف – یعقوب – فرعون «و اَرسلْنا الی فرعونَ رسولاً»

تذکر مهم:  اسامی همه ی پیامبران غیر منصرفند مگر: نوح-هود-لوط- شعیب-شیث- صالح-محمد(ص)
3 - نام شهرها و كشورها : طهران – مكه « و الی مدینَ أخاهُمْ شُعیباً»
4 – صفت بر وزن افعل     اكبر( مونث آن=فُعلی)- ابیض( مونث آن=فَعلاء) « الیس اللهُ بأعلمَ بالشاكرینَ»
5- جمع مكسر هم وزن مفاعل و مفاعیل « و زیّنا السّماءَ الدنیا بمصابیحَ» 
(هر اسمی که حرف سوم آن الف باشد و حد اقل 2 حرف پس از آن وجود داشته باشد مقابر-افاضل)

به این اسمها  غیرمنصرف (ممنوع من الصرف) می گویند

موارد فوق هرگز تنوین نمی گیرند  و هر گاه مجرور شوند به جای كسره ، فتحه فرعی می گیرد.یعنی –َ   به جای  -ِ    

   مثال:    جاء ابراهیمُ(فاعل و مرفوع اعراب ظاهری اصلی)

رایت ابراهیمَ (مفعول و منصوب اعراب ظاهری اصلی)             

السلام علی ابراهیمَ (مجرور بحرف جر علامت جر –َ  به جای –ِ اعراب ظاهری فرعی

  تذکر مهم:اسم های غیرمنصرف در صورت گرفتن (ال) و یا مضاف واقع شدن می توانند حركت كسره را بپذیرند( تنوین نمی گیرند) و همچنان غیر منصرف هستند.

مثل :‌فی المساجِدِ مُصلّونَ كثیرونَ .         فی مساجدِ المدینةِ مَكْتباتٌ قیمةٌ

 



تازه ترین مطالب
ابزارک های وبلاگ
  • کل بازدید:
  • بازدید امروز :
  • یازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • نویسنده : حسن شیرزاد
  • تعداد کل مطالب :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :


چاپ این صفحه