عربی دبیرستان و نکات کنکوری

عربی جامع دبیرستان

درباره من
دبیر عربی دبیرستان ،دارای 19 سال سابقه تدریس عربی دبیرستان و کلاسهای کنکور-سرگروه عربی دبیرستان از سال 1390 تا کنون-تلمّذ در محضر بزرگترین اساتید ادبیات عرب ایران:دکتر حسن وحید -دکتر نادر نظام طهرانی-دکتر عدنان طهماسبی-دکتر عناد (عراقی)-دکتر مصطفوی و...
جستجو در وبلاگ
نویسنده :حسن شیرزاد
تاریخ: یکشنبه 21 تیر 1394 01:23 ب.ظ

الجامد – المشتق

اسم جامد: اسمی است که از کلمه ی دیگری گرفته نشده باشد.

مانند :‌القلم ، البیت

اسم جامد :

الف)مصدری : تمام مصدرها، ثلاثی مزید و مجرد ، رباعی مجرد و مزید ، جامد مصدری اند و جامد مصدری یعنی امکان ساختن اسم مشتق از آن وجود داشته باشد. مانند :‌علم (عالم) ، اجتهاد(مجتهد) ، نصر (ناصر)

ب) غیرمصدری : جامد غیرمصدری آن است که امکان ساختن اسم مشتق از آن وجود ندارد، مانند :البیت ، الدّار ، القَلَم .

اسم مشتق : کلمه ای است که از کلمه ی دیگری گرفته شده باشد. مانند : یذهبُ ،الاستخراج ، المعلم، و اسم مشتق در اصطلاح آن است که دارای معنای وصفی بوده و ریشه ی فعلی داشته باشد. مانند : عالم، علیم.

 

انواع اسم های مشتق :

1 – اسم فاعل : ناصر ، ضارب (ثلاثی مجرد) ، معلّم ، مجتهد( ثلاثی مزید)

2 – اسم مفعول :منصور، مضروب (ثلاثی مجرد) ، مُرْسل ، مؤدّب ( ثلاثی مزید)

3 – اسم مکان :مسْجد، مَعْبد، مشْهد

4 – اسم زمان : مغْرب، موْعد، مشرق

5 – صفت مشبهه :‌وزن های مختلفی دارد مانند : فَعَل (حَسَن) ، فعیل (کریم)، فَعلان (کسلان) ، فَعل (عذْب)

6 – اسم مبالغه : وزن های مختلفی دارد. فعّال (جبّار) ، فعیل ( صدّیق) ، فَعِل (مظنِ)، فَعول (رؤف)

7 – اسم تفضیل : در مذکر بر وزن «أفْعل» اکبر و در مؤنث بر وزن «فُعْلی» (کبری) می آید.

8 – اسم آلت : برسه وزن می آید، مفْعل، مفْعلة ، مفْعال : مبْرد (سوهان) ، مکْنستة (جارو) ، مفتاح (کلید)

نکته ها :

1 . هر اسم فاعل یا مفعولی که معنای آن بر ثبات و پایداری و دوام دلالت کند  صفت مشبهه است مانند : «مالک یوم الدین» «المؤمِنُ طاهِرُ القلب و محمود العَمَل»

2 . صفت مشبهه اگر بر رنگ و عیب دلالت کند در مذکر بر وزن «اَفْعل» و در مؤنث بر وزن «فعلاء» می آید مانند :

رنگ : اَحْمَر(سرخ) أبیَض – بیْضاء (سفید)

عیب : اَعْرجْ ، عرْجاء (لنگ) أَعْوج – عوجاء (کج)

3 – شرط اسم تفضیل آن است که از فعل ثلاثی مجرد معلومی باشد که بر رنگ و عیب دلالت نکند . مانند :

اَعْلَمْ (داناتر)

أَفْضَل ( فاضل تر)

وقتی که یکی از شرایط را نداشته باشد مصدر منصوب به آن به عنوان تمییز بعد از «اشدّ» و «اکثر» و «اقل» مانند آنها می آید.

مصدر منصوبی که بعد از اسم های تفضیل بیاید ، معمولاً تمییز است مانند :

هُوَ اَشّدُّ اجتهاداً . او مجتهدتر است

هذا اکثَر سَوادأ. این سیاه تر است.

اَنْتَ اقلَّ مَرَضاً . مریضی تو کمتر است.    توضیح مشتقات در ادامه مطلب

مشتقات هشت گانه:

اسم فاعل: اسمی که بر انجام دهنده فعل یا دارنده حالتی دلالت دارد. و معمولاً با صفت فاعلی فارسی مطابقت می کند.

اسم مفعول: اسمی است که بر کسی یا چیزی که فعل بر آن تحقیق یافته و یا بر حالت انجام شده یا واقع گشته دلالت می کند.

- طرز ساخت اسم فاعل و اسم مفعول:

باید توجه داشت که اسم فاعل و اسم مفعول درثلاثی مجرد به گونه ای و در غیر ثلاثی مجرد(یعنی ثلاثی مزید و رباعی) به گونه ای دیگر ساخته می شود. به این ترتیب که اسم فاعل در ثلاثی مجرد بر وزن (فاعِلٌ) و اسم مفعول بر وزن (مَفْعولٌ) می آید مانند: کاتِب و مَکْتُوب (از ریشه کَتَبَ.

اما در غیر ثلاثی مجرد از فعل مضارع ساخته می شود بدین ترتیب که به جای حرف مضارعه, میم مضموم قرار می دهیم و حرف پیش از آخر را در اسم فاعل (مکسور) و در اسم مفعول (مفتوح) می نمائیم. مانند: مُکَبِّر (اسم فاعل)- مُکَبَّر (اسم مفعول) از یُکَبِّرُ (فعل مضارع ثلاثی مزید)

مُهَنْدِس (اسم فاعل) مُهَنْدَس (اسم مفعول) از یُهَنْدِسُ (فعل مضارع رباعی مجرد).

اسم زمان: اسمی است که بر زمان وقوع فعل دلالت دارد.

اسم مکان: اسمی است که بر مکان وقوع فعل دلالت دارد.

طرز ساخت اسم زمان واسم مکان:

برای ساختن اسم زمان و مکان در ثلاثی مجرد, ریشه فعلی را بر وزن (مَفَْعَل) یا (مَفْعِل) می بریم و در غیر ثلاثی مجرد, اسم زمان و مکان بر وزن اسم مفعول (ثلاثی مزید) ساخته می شود. مانند: مَکْتَب مَسْجِد مَذْهَب.

نکته: چون در غیر ثلاثی مجرد, اسم مفعول و اسم زمان و اسم مکان یک وزن دارند, راه تشخیص این سه کلمه از همدیگر از طریق قرائن موجود و معنی آنها در جمله می با شد.

نکته: باید توجه داشت که در ساخت اسم زمان و مکان، هرگاه حرکت عین الفعل مضارع, فتحه یا ضمه باشد بر وزن (مَفْعَل) و هرگاه حرکت عین الفعل مضارع کسره باشد بر وزن (مَفْعِل) می آید مانند:

ذهَب(-َ): مذهَب.

کتَب(-ُ): مکتَب.

جلَس(-ِ): مجلِس.

نکته: برخی از واژه های اسم زمان و مکان در عین حالیکه از افعالی ساخته شده اند که عین الفعل مضارع آنها مضموم است, استثناءً بر وزن (مَفْعِل) آمده اند. مانند: مَشْرِق (از: شَرَقَ یَشْرُقُ) یا مَغْرِب ( از: غَرُبَ یَغْرُبُ). 

نکته: اسم زمان و مکان از فعل ثلاثی ناقص بر وزن (مَفْعَل) می آید. مانند: مَغْزی (به معنای زمان و مکان جنگ از ریشه: غَزَوَ).

صفت مشبهه: اسمی است که بردارنده صفتی دائمی و پایدار (نه موقت و زودگذر) دلالت می کند و معمولاً با صفت مطلق فارسی مطابقت دارد.

-طرز ساخت صفت مشبهه:

صفت مشبهه دارای اوزان متعددی است که مشهورترین آنها عبارتند از:

فعیل فَعِل فَعَل فَعْل فَعلان فُعال ...

-صیغه مبالغه اسمی است که بر دارنده صفتی به مقدار زیاد و بیش از حد دلالت می کند.

- طرز ساخت صیغه مبالغه: صیغه مبالغه نیز دارای اوزان متعددی است که معروفترین آنها عبارتند از: فَعّال فَعّالة فَعول (صبّار علامة شَکور)

اسم تفضیل: اسمی است که دارای معنای برتری و فزونی صفتی در فرد یا گروه نسبت به فرد یا گروه دیگر می باشد. اسم تفضیل برای مذکر معمولاً بر وزن (أفْعَل) مانند: أکْبَر و در مؤنث بر وزن (فُعْلی) مانند کُبْری می آید.

اسم آلت: اسمی است که بر وسیله انجام فعل دلالت دارد و از همان فعل مربوط مشتق می شود (مثلاً مفتاح که از مصدر فَتْح مشتق شده است).

-طرز ساخت اسم آلت:

اسم آلت به دو شکل وجود دارد: جامد و مشتق.

الف) اسم آلت جامد: الفاظ معینی دارد که غیر قیاسی است مانند: سِکّینة (چاقو)

ب)اسم آلت مشتق: اوزان مشخصی دارد که بر همان وزن ساخته می شود.

این اوزان عبارتند از: مِفْعَل مِفْعَلة مِفْعال



تازه ترین مطالب
ابزارک های وبلاگ
  • کل بازدید:
  • بازدید امروز :
  • یازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • نویسنده : حسن شیرزاد
  • تعداد کل مطالب :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :


چاپ این صفحه