عربی دبیرستان و نکات کنکوری

عربی جامع دبیرستان

درباره من
دبیر عربی دبیرستان ،دارای 19 سال سابقه تدریس عربی دبیرستان و کلاسهای کنکور-سرگروه عربی دبیرستان از سال 1390 تا کنون-تلمّذ در محضر بزرگترین اساتید ادبیات عرب ایران:دکتر حسن وحید -دکتر نادر نظام طهرانی-دکتر عدنان طهماسبی-دکتر عناد (عراقی)-دکتر مصطفوی و...
جستجو در وبلاگ
نویسنده :حسن شیرزاد
تاریخ: جمعه 16 بهمن 1394 10:50 ق.ظ

حال : حال اسمی است نکره ، مُشتق و منصوب که بعد از تمام شدن کلام ، کیفیَّت و حالت اسم معرفه قبل از خود را بیان می کند .

ذوالحال یا صاحب حال ، اسم معرفه ای است که قبل از حال می آید تا کیفیت و حالت آن بیان شود و معمولاً فاعل ، مفعول و یا نائب فاعل است .

انواع حال : حال به سه دسته مُفرد ، جمله فعلیه و جمله اسمیهتقسیم می شود .

الف ) حال مفرد : هنگامی است که یک اسم ( نکره ، مشتق ) حال واقع شود اینجا منظور از مفرد یعنی جمله نباشد اعراب آن منصوب است و از نظر عدد و جنس با ذوالحال خود مطابقت دارد .

مانند :ذَهبَ محمدٌ راکِباً           طَلبَت مِنَ الفارِسِ مُلتَمسَهً

جاءَ الانبیاءُ مُبشِّرینَ ( منصوب با ی

سَخَّرَ لَکم الشَّمسَ و القمَرَ دائِبَینِ ( منصوب با ی

دخَلَت المُعلِّماتُ فی الصَّفِ مُبتَسماتٍ ( منصوب با کسره

نکته : کلمه « وحد » به معنی ( تنها ، به تنهایی ) همواره با ضمیر به کار می رود و در جمله نقش حال دارد : وَحدَهُ ، وَحدَکَ ب )

ب ) حال جمله فعلیه : زمانی است که بعد از کامل شدن معنای جمله و آمدن ارکان اصلی آن ، یک جمله فعلیه حال واقع شود و اعراب آن محلاً منصوب است و با ذوالحال مطابقت دارد .

مانند :رَجعَت الطّالِبهُ تَکتُبُ الدَّرسَ -جاءَ الانبیاءُ یُبشِّرونَ النّاسَ-رأیتُ الوالِدینِ یَنصَحانِ

نکته : در حال فعلیه اگر فعل آن ماضی همراه « قَد » باشد با حرف « واو » همراه است که به آن واو حالیه گفته می شود . ولی در فعل مضارع حرف واو نیاز نیست . مانند :

صاحَ الفارِسُ و قَد یَئِسَ مِن فَرَسهِ

أنّی یَدومُ لَها الصَّفاءُ و الفَرحُ و قَد فَقدَت أباها و أخَویها

ج ) حال جمله اسمیه : هرگاه بعد از کامل شدن معنای جمله و آمدن ارکان اصلی آن ، یک جمله اسمیه ( مبتدا ، خبر ) حال واقع شود که همواره با واو حالیه همراه است و از نظر اعراب محلاً منصوب می باشد .

مانند :قَصدتُ بِلادَ الغربِ و لِی آمالٌ کَثیرهٌ

جاءَ الطِّفلُ و هو یَبکِی بِصوتٍ مُرتَفعٍ ( و هوَ باکٍ)

أسرَعَ بِشرٌ و هُو حافٍ             

اُطلُبِ العلمَ و أنتَ فَتیً

جاءَ الانبیاءُ و هُم مُبشِّرونَ ( و هُم یُبَشِّرونَ

نکته1 : گاهی در یک جمله ممکن است بیش از یک حال آمده باشد .

مانند :جاءَ علیٌ فَرحاً مُبتَسماً

یا ایَّتُها النَّفسُ المُطمئنَّهُ إرجِعی الی ربِّکِ راضیّهً مرضیّهً

یَندَفعُ الابناءُ مُکبِّرینَ مُهلِّلینَ و هم یَدعونَ اللهَ

إبتَعدَ الرَّجُلُ مُسرعاً و هو یَضحَکُ

نکته2 : برای تشخیص ذوالحال گاهی فقط قرائن موجود در جمله و گاهی مفهوم عبارت به ما کمک می کند .

مانند :

رَضَعَت الاُّمُّ طفلَتَها جائِعهً ( ذوالحال طفله

أطعَمت الاُمُّ طِفلَتَها مُشفِقهً علیها  ( ذوالحال الامُّ

أطعَمت الاُمُّ طِفلَها مُشفِقهً ضاحِکاً ( ذوالحالِ مُشفقَهً الاُمُّ و ذوالحال ضاحکاً طفل می باشد

سلَّمتُ محمداً مَحزوناً ضاحِکهً   ( ذوالحالِ محزوناً محمد و ذوالحالِ ضاحکهً بارز « تُ » می باشد 

نکته3 : گاهی در جمله حالیه نیاز به تشخیص ذوالحال نداریم .

مانند :

المُعلِّمُ یُدرِّسُ و التَّلامیذُ صامِتونَ  ( حال اسمیه محلاً منصوب

ذوالحال در جمله موجود نیست .

نکته4 : حال غالباً نکره است اما به ندرت معرفه هم می آید .

مانند :    أنا أعِیشُ مَرفوعَ الرَّاسِ

نکته5 : کلمه « مَعاً » در جمله نقش حال دارد به معنی جَمیعاً . ولی اگر به صورت « مَعَ » بیاید مفعولٌ فیه است .

مانند :

جاءَ علیٌ معَ التَّلامیذِ ( مفعولٌ فیه )         جاءَ التَّلامیذُ معاً  ( حال

الحال

الحال المفردة والجملة وشبه الجملة
تقع الحال مفردة
غیر جملة ولا شبه جملة وإن دلت على مثنى أو جمع ،كما فی الجملتین :
عاد المهاجران
مغتبطین
عاد المهاجرون
مغتبطین
حیث تعرب مغتبطین فی الأولى : حال منصوبة علامتها الیاء لأنها مثناه
وتعرب مغتبطین فی الثانیة : حال منصوبة علامتها الیاء , لأنها جمع مذكر سالم .فالحال رغم كونها مثناه فی الجملة الأولى ومجموعة فی الجملة الثانیة , فإن كلیهما یسمى حالاً مفردة , وهذا یعنی أن الحال إذا وردت كلمة واحدة سمیت حالاً مفردة .
ومثلما تقع الحال مفردة , فقد تأتی جملة أو شبه جملة .

الحال الجملة نوعان
أ- جملة اسمیة مثل :
خرجت إلى الحقل
والشمسُ مشرقةٌ  
خرجت : خرج فعل ماض مبنی على السكون , لاتصاله بضمیر المتكلم . وهو فی محل رفع فاعل .
إلى الحقل : جار ومجرور متعلقان بالفعل خرج .  
و : حرف مبنی على الفتح ,  دال على الحال
الشمس : مبتدأ مرفوع علامته الفتحة
طالعة : خبر مرفوع علامته تنوین الضم
والجملة الاسمیة من المبتدأ والخبر فی محل نصب حال .


رأیتُ العاملَ وهو واقفُ تحت الشمس 
رأیتُ العامل : فعل وفاعل
و : واو الحال حرف مبنی على الفتح لا محل له 
هو : ضمیر مبنی على الفتح فی محل رفع مبتدأ
واقف : خبر مرفوع علامته تنوین الضم والجملة من المبتدأ والخبر فی محل نصب حال


ب - وجملة فعلیة مثل :
شاهدتُ المزارعَ یحصُدُ القمح
شاهَدَ : فعل ماضی مبنی على السكون لاتصاله بتاء المتكلم ، وهو ضمیر مبنی على الضم فی محل رفع فاعل.
المزارع : مفعول به منصوب .
یحصُدُ : فعل مضارع مرفوع فاعله مستتر فیه تقدیره هو .
القمح : مفعول به منصوب والجملة الفعلیة من الفعل والفاعل والمفعول به فی محل نصب حال من المزارع .


ج - الحال شبه جملة :
ویكون ذلك عندما یقع الظرف والجار والمجرور فی موقع الحال مثل :
رأیتُ الهلالَ بینَ
السحاب
رأیت : فعل وفاعل
الهلال : مفعول به
بین : ظرف منصوب وهو مضاف
السحاب : مضاف إلیه علامته الكسرة 
وشبه الجملة بین السحاب
الظرفیة فی محل نصب حال


تازه ترین مطالب
ابزارک های وبلاگ
  • کل بازدید:
  • بازدید امروز :
  • یازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • نویسنده : حسن شیرزاد
  • تعداد کل مطالب :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :


چاپ این صفحه